Het is van groot belang dat zoveel mogelijk verpleegkundigen behouden blijven voor het beroep. Dat geldt zowel voor oudere als net startende verpleegkundigen. Hoewel er weinig cijfers zijn over uitstroom van die laatste groep, gaan in media verontrustende uitstroomcijfers rond van 40 procent onder hbo-verpleegkundigen in de eerste 2 jaar na diplomering. Alle reden om hieraan een dossier te wijden in TvZ.

‘Verbeter de leerwerkomgeving van verpleegkundigen’

Laten we allereerst kijken naar het genoemde percentage van 40; dit lijkt verkeerd geïnterpreteerd. Het cijfer duikt op in het rapport Applaus is niet genoeg van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS). In het rapport wordt gesteld dat werken in de zorg tegenvalt, gezien de opvallend hoge uitstroom onder nieuwe zorgverleners.¹ Maar het RegioPlus-uitstroomonderzoek uit 2021 waarmee deze stelling wordt onderbouwd, gaat niet specifiek over zorgverleners (laat staan hbo-verpleegkundigen), het verlaten van het vak en loopbaanstarters.² Wel toont het aan dat 11 procent van de zorg- en welzijnsprofessionals met 0-2 jaar werkervaring de werkgever verlaat. Desalniettemin: in de komende tien jaar verviervoudigt het tekort aan verpleegkundigen, en het werven en inwerken van een nieuwe zorgmedewerker kost gemiddeld 42.000 euro. ^3-4 Dat maakt uitval van starters zowel onwenselijk als duur.

Individu en organisatie

Aandacht voor de loopbaanstart is dus cruciaal; verpleegkundigen worden breed opgeleid en zijn dus niet meteen ‘ready for practice’. In dit TvZ-dossier belichten we daarom onderzoeken en initiatieven die bijdragen aan twee zaken. Enerzijds het beter toerusten van startende verpleegkundigen en anderzijds het verbeteren van de leerwerkomgeving waarin zij terechtkomen. Deze combinatie is belangrijk, omdat uit onderzoek op het gebied van arbeid en gezondheid blijkt dat interventies gericht op zowel het individu als de organisatie het effectiefst zijn. Dit principe komt terug in de zogenaamde transition-to-practice (TTP)-programma’s voor startende verpleegkundigen. Een Amerikaanse multicenterstudie heeft uitgewezen dat ziekenhuizen die geen of een beperkt TTP-programma hadden, significant lager scoorden op het behoud van startende verpleegkundigen.⁵

Maar TTP-programma’s zijn heterogeen en lastig te vatten in een experiment en meta-analyse.⁶ Daarom is in dit dossier een Nederlandstalige samenvatting opgenomen van een realist review die de werkingsmechanismen en organisatorische randvoorwaarden van dergelijke programma’s beschrijft in plaats van alleen de effectiviteit.

Inspireren

Ook is er een artikel over de totstandkoming van een toolbox voor een vitale loopbaanstart om stage- en transitieprogramma’s te ontwikkelen en verbeteren. Verder deelt een vierdejaars-verpleegkundestudent bevindingen uit haar afstudeeronderzoek onder startende verpleegkundigen, en blikken zij en een medestudent vooruit op hun eigen loopbaanstart. Daarnaast vindt de lezer in dit dossier twee artikelen over de lessons learned van geslaagde en minder geslaagde TTP-programma’s. Ten slotte is er een bijdrage over een in 2025 gestart professional doctorate-traject (de meer praktijkgerichte variant van een PhD-traject) die vanuit een ouderenzorginstelling werkt aan het bevorderen van beroepsvitaliteit van startende mbo-verpleegkundigen. Laat je inspireren.

 Referenties

1. Raad voor Volksgezondheid en Samenleving. Rapport ‘Applaus is niet genoeg. Anders waarderen en erkennen van zorgverleners’. 2020. raadrvs.adviezen/a/applaus-is-niet-genoeg
2. 2021. Factsheet Resultaten doorlopend uitstroomonderzoek 2021. Zoetermeer: RegioPlus.
3. Prognosemodel Zorg en Welzijn. Arbeidsmarkttekort – zorgberoepen. www.prognosemodelzw.nl/dashboard/stories-dashboard/zorg-en-welzijn–smal-
4. Verloopkosten in de Nederlandse zorgsector 2024. https://porres.nl/verloopkosten-in-de-nederlandse-zorgsector-2024/
5. Spector N, Blegen MA, Silvestre J, e.a. Transition to practice study in hospital settings. Journal of Nursing Regulation. 2015; 5: 24-38.
6. Kenny A, Dickson-Swift V, McKenna L, e.a. Interventions to support graduate nurse transition to practice and associated outcomes: A systematic review. Nurse Education Today. 2021; 100: 104860.