Praktijkprobleem

Passende zorg vraagt om verpleegkundigen die leiderschap nemen in zorgontwikkeling. Professionele zeggenschap is daarbij essentieel; circa 50% van de Nederlandse verpleegkundigen ervaart echter onvoldoende invloed op beleid en praktijk. Shared governance biedt een structurele benadering om professionele zeggenschap geïntegreerd te verankeren. Nederlandse zorgorganisaties werken toenemend met shared governance-uitingsvormen, zoals regieverpleegkundigen en verpleegkundige councilstructuren. Verpleegkundige councils zijn zeggenschapsorganen waarin verpleegkundigen participeren in zorgverbetering en beleidsontwikkeling, terwijl regieverpleegkundigen een coördinerende rol vervullen in kwaliteit van zorg, zorgprocessen en interprofessionele samenwerking. De effecten van deze interventies zijn in de Nederlandse zorg echter nog beperkt onderzocht. Dit onderzoek richtte zich daarom op de ervaren bijdrage van verpleegkundige councils en regieverpleegkundigen aan zeggenschap en passende zorgverlening.

Methode

In deze kwalitatieve studie zijn vijf groepsinterviews uitgevoerd met 39 councilleden en regieverpleegkundigen in een academisch ziekenhuis. De onderzochte verpleegkundige councilstructuur vindt haar basis in afdelingscouncils van zes tot tien verpleegkundigen per afdeling, die via centrumcouncils (bijvoorbeeld een oncologiecentrum) en een overkoepelende ziekenhuiscouncil samenwerken in een organisatiebrede councilstructuur. Daarnaast zijn per afdeling meerdere regieverpleegkundigen werkzaam. Onderzocht werd hoe deze rollen bijdragen aan ervaren zeggenschap en passende zorg, met aandacht voor evidence-based practice (EBP), zorginnovatie, procesverbetering en interprofessionele samenwerking. De data werden geanalyseerd met een hybride thematische analyse volgens Braun en Clarke.

Resultaten

De groepsinterviews toonden dat verpleegkundigen meer autonomie, eigenaarschap en betrokkenheid ervaren bij besluitvorming, evenals een sterkere positie en zichtbaarheid binnen de organisatie door de zeggenschapsrollen. Councils fungeren als platform voor evidence-based en datagedreven verbeteringen, waarin verpleegkundigen ruimte ervaren voor bottom-up praktijkverbetering. De gelaagde structuur op centrum- en ziekenhuisniveau versterkt volgens de deelnemers de verbinding met o.a. andere afdelingen en directies.

Regieverpleegkundigen worden gezien als spil in de dagelijkse praktijk. Hun coördinerende rol ondersteunt het organiseren en bijsturen van zorg en biedt ruimte voor professionele ontwikkeling en leiderschap. De bijdrage aan kwaliteitsverbetering van de zorg wordt verschillend ervaren: councilverpleegkundigen rapporteren meer organisatiebrede betrokkenheid en EBP-vaardigheden, terwijl regieverpleegkundigen autonomie ervaren in het dagelijks zorgproces. Traditionele besluitvorming, beperkte interprofessionele samenwerking en teamweerstand vormen aangegeven belemmeringen. Leidinggevenden komen naar voren als sleutelfactor: coachend leiderschap versterkt de impact, terwijl controlerende stijlen zeggenschap beperken.

Toepassing in de praktijk

De resultaten tonen dat verpleegkundige councils en regieverpleegkundigen op impactvolle wijze invulling kunnen geven aan shared governance en professionele zeggenschap. Duurzame verankering vraagt om voldoende tijd, facilitering en een heldere positionering van deze rollen, evenals aandacht voor gelijkwaardige interprofessionele samenwerking. Dit onderzoek biedt inzichten voor de verdere ontwikkeling van professionele zeggenschap in de Nederlandse zorg. Opschaling en doorontwikkeling van shared governance-modellen, begeleid met onderzoek naar effect en implementatie in diverse contexten, zijn essentieel voor duurzame bestendiging van professionele zeggenschap.