Praktijkprobleem

Uit praktijkervaringen blijkt dat het aanleren van intermitterend katheteriseren bij patiënten met een neurogene blaas nog niet optimaal wordt uitgevoerd. Herstel van dwarslaesiepatiënten stagneert door revalidatiewachtlijsten en complicaties bij langdurig kathetergebruik. Dit vraagt om een effectievere aanpak. Hoe kunnen verpleegkundigen van de afdeling neurologie/neurochirurgie van het Leids Universitair Medisch Centrum patiënten met een dwarslaesie effectief leren intermitterend katheteriseren ter voorbereiding op revalidatie?

Methode

Om inzicht te krijgen hoe het aanleren van intermitterend katheteriseren in de verpleegkundige praktijk verloopt, is gekozen voor een kwalitatieve onderzoeksopzet met semigestructureerde interviews. Deze aanpak maakte het mogelijk om inzicht te krijgen in de kennis, houding en werkwijze rondom het aanleren van eenmalig katheteriseren bij dwarslaesiepatiënten. Zes zorgprofessionals uit het LUMC namen deel aan het onderzoek; drie verpleegkundigen van de afdeling neurologie/neurochirurgie, een uroloog, een revalidatiearts en een continentieverpleegkundige. Vanuit verschillende perspectieven – verpleegkundig, medisch en revalidatiegericht – werd een volledig beeld geschetst van de huidige situatie en verbeterkansen.

Een topiclijst structureerde de gesprekken, met de onderwerpen: startmoment, motivatie, fysiek, samenwerking, materialen, scholing, voordelen en uitdagingen in de praktijk. De interviews werden geanalyseerd volgens de thematische analyse van Clark en Braun. Dit leverde thema’s en verbanden op die inzicht geven in hoe het aanleren van intermitterend katheteriseren in de ziekenhuispraktijk kan worden verbeterd.

Resultaten

Uit het onderzoek kwamen vier hoofdthema’s naar voren: geschiktheid en timing, randvoorwaarden en organisatie, voor- en nadelen, bewustwording en teamontwikkeling.

Bij geschiktheid en timing blijkt dat patiënten kunnen starten met het aanleren van intermitterend katheteriseren zodra zij hier fysiek, cognitief en mentaal toe in staat zijn. De handfunctie en motivatie spelen hierin een belangrijke rol. Hoewel momenteel vaak wordt gewacht tot de revalidatiefase, geven geïnterviewde zorgprofessionals aan dat eerder starten in het ziekenhuis juist bijdraagt aan de voorbereiding voor revalidatie en zelfstandigheid van patiënten. Er blijkt echter nog onzekerheid bij verpleegkundigen over het juiste moment en uitvoering.

Randvoorwaarden en organisatie laten zien dat voldoende tijd, scholing, duidelijke protocollen, beschikbaarheid van materialen en goede samenwerking tussen disciplines essentieel zijn voor succesvolle implementatie. Het aanstellen van een kernteam of aandachtsfunctionaris kan zorgen voor meer structuur, continuïteit en draagvlak.

Bij voor- en nadelen werd duidelijk dat intermitterend katheteriseren aanzienlijke voordelen biedt: patiënten worden zelfstandiger, het risico op complicaties neemt af en de overgang naar de revalidatie verloopt soepeler. Tegelijkertijd vraagt het aanleren van deze vaardigheid extra tijd, aandacht en ervaring van verpleegkundigen.

Tot slot benadrukt bewustwording en teamontwikkeling het belang van een gedeelde visie binnen het verpleegkundig team. Door scholing, klinische lessen en job-instructies kan de deskundigheid worden vergroot en kan het aanleren van intermitterend katheteriseren steeds meer onderdeel worden van de standaardzorg.

Toepassing in de praktijk

Intermitterend katheteriseren bij dwarslaesiepatiënten kan gestart worden tijdens ziekenhuisopname, mits voldaan wordt aan duidelijke randvoorwaarden en ondersteund door structuur binnen het team. Door middel van investeren in scholing, coördinatie voor structurele werkwijzen, samenwerking en aanschaf van materialen ontstaat een duurzaam zorgproces dat aansluit bij huidige richtlijnen en behoeften van de patiënt. Dit vergroot de algemene kwaliteit van zorg en de autonomie en zelfredzaamheid van dwarslaesiepatiënten al tijdens ziekenhuisopname.