In dit dossier van TvZ lees je wat inclusieve zorg betekent en hoe het zich verhoudt tot andere vormen van mensgerichte zorg. Daarnaast vind je inspiratie en praktische handvatten om inclusieve zorg vorm te geven in je eigen praktijk. Het gaat van reflectie op je eigen perspectief tot de meerwaarde van ambassadeurs in je organisatie en het werken met familieleden. Ook ontdek je hoe inclusieve zorg een rol speelt in de palliatieve fase en bij een onderwerp als meisjesbesnijdenis.

Drie benaderingen

Inclusieve, persoonsgerichte en cultuursensitieve zorg zijn drie benaderingen die elkaar versterken. Samen leiden ze tot betere, menswaardige zorg. Ze zijn nauw met elkaar verweven, maar leggen elk een ander accent.

Inclusieve zorg is het overkoepelende principe. Het gaat over werken op een manier waarbij je rekening houdt met hoe verschillend mensen zijn. Zoals waar iemand woont, wat iemand gelooft, welke opleiding iemand heeft gevolgd, hoeveel geld iemand heeft en van wie iemand houdt. Inclusieve zorg gaat verder dan het contact tussen jou als zorgverlener en je cliënt. Het vraagt ook om een inclusieve zorgomgeving waarin cliënten en medewerkers – ongeacht achtergrond – zich welkom en erkend voelen.

Persoonsgerichte zorg gaat over de persoon centraal stellen. Hierbij worden de zorg en ondersteuning afgestemd op de individuele wensen, behoeften en omstandigheden van de persoon. Je hanteert niet één standaardwerkwijze, maar kijkt bij iedere cliënt naar het unieke verhaal, de levenscontext en de beleving. Hiervoor kan samenwerking met zorgverleners uit andere domeinen belangrijk zijn.

Cultuursensitieve zorg is een concrete uitwerking van inclusieve en persoonsgerichte zorg in situaties waarin cultuur een rol speelt. Je houdt rekening met de invloed van culturele aspecten op iemands zorgbeleving: taal, tradities, wereldbeelden, opvoeding, familiebanden en geloofsovertuiging. Je doet niet aan stereotyperen, maar stelt open vragen en bent nieuwsgierig naar iemands perspectief.

Cultuur is niet alleen iets van mensen met een migratieachtergrond. Iedereen heeft een cultuur. Mensen uit Friesland kunnen verschillen van mensen uit Limburg. En ook is de cultuur in het ene verzorgingstehuis anders dan die in het andere verzorgingstehuis. Culturen staan niet vast, maar kunnen veranderen. Bijvoorbeeld doordat je verhuist of terechtkomt in een andere levensfase.

Gezondheidsverschillen

Niet iedereen in Nederland leeft even lang en gelukkig. Gezondheidsverschillen worden deels veroorzaakt doordat de zorg onvoldoende aandacht heeft voor hoe verschillen tussen mensen ertoe doen. Of doordat de zorg te generaliserend is. Richtlijnen en protocollen zijn vaak gebaseerd op gemiddelden, waardoor relevante variatie tussen mensen onderbelicht blijft.

‘Jouw houding en kleine aanpassingen in taal kunnen al het verschil maken’

Dit leidt tot ineffectieve zorg: van communicatieproblemen en misverstanden tot verkeerde diagnoses en minder passende behandelingen. Cliënten kunnen hierdoor minder vertrouwen krijgen in de zorg en zorg gaan mijden. Zo voelen cliënten die discriminatie ervaren zich niet serieus genomen of zelfs onveilig, met directe gevolgen voor hun gezondheid. Wanneer verschillen niet voldoende worden erkend, leidt dit tot grotere ongelijkheid en oneerlijke gezondheidsuitkomsten. Om dit patroon te doorbreken en gezondheidsverschillen te verkleinen, moeten we inzetten op het bevorderen van inclusie en het tegengaan van discriminatie.

Opbrengsten

Inclusieve zorg levert op: (1) betere toegang tot zorg voor iedereen, (2) meer vertrouwen en betere communicatie, (3) preventie en vroegsignalering, (4) gelijkwaardiger zorgresultaten, (5) meer werkplezier en (6) een veiliger werkklimaat.

Van bewustzijn naar actie

Inclusief werken hoeft niet ingewikkeld te zijn, maar vraagt wel bewustzijn en actie. Jouw houding, dagelijkse interacties en kleine aanpassingen in taal maken het verschil. Met persoonlijke verhalen, praktijkvoorbeelden, een gids met tips en een inspirerende column nodigt dit dossier je uit om stap voor stap te werken aan rechtvaardige, toegankelijke en gelijke zorg – voor álle mensen.

Heb je naar aanleiding van dit dossier vragen over inclusieve zorg? Of wil je advies voor in jouw praktijk? Neem dan contact op via j.vantreeck@pharos.nl of j.sow@pharos.nl.