Zelfscan
Mensen bestaan uit allerlei aspecten. Die kunnen soms meer naar voren komen en soms minder. Waarschijnlijk laat jij in je werk als zorgprofessional andere kanten van jezelf zien dan thuis. Misschien ben je op je werk vooral praktisch en oplossingsgericht, terwijl je privé andere eigenschappen benadrukt. Sta eens stil bij welke kanten van jezelf naar voren komen in contact met cliënten – en welke je misschien onbewust wegdrukt. Dat bewustzijn helpt je om sneller te merken wanneer je oordeelt en om ruimte te maken voor andere perspectieven. Zo kun jij bijdragen aan écht inclusieve zorg. Doe daarom de korte zelfscan in de kadertekst ‘Verschillende kanten’.
Verschillende kanten
De korte zelfscan helpt je om verschillende kanten bij jezelf te herkennen. Geef per stelling aan hoe vaak dit op jou van toepassing is: 1 = Nooit | 2 = Soms | 3 = Regelmatig | 4 = Vaak | 5 = Altijd
De Kritische ik. Heeft duidelijke normen, hoge verwachtingen, kan snel oordelen.
- Ik vind dat zorg efficiënter moet en kan me ergeren aan collega’s of cliënten die daarin traag of rommelig zijn.
- Als ik mijn cliënt kwets met een vraag die ik stel, neem ik mezelf dat heel erg kwalijk.
- Als een collega mij wijst op een blinde vlek, vind ik dat ik mij hier bewust van had moeten zijn.
De Pleaser. Wil aardig gevonden worden, past zich aan, vermijdt spanning.
- Ik pas mijn toon of gedrag aan, afhankelijk van wie ik tegenover me heb.
- In situaties waarin normen botsen (bijvoorbeeld over gender, geloof, voeding) probeer ik vooral de sfeer goed te houden.
- Ik vind het moeilijk om mijn collega aan te spreken op een ongepaste grap.
De Controleur. Wil grip houden, structuur aanbrengen, houdt niet van chaos.
- Ik heb moeite met open einden en wil graag weten waar ik aan toe ben.
- Ik vind het lastig als een gesprek met een cliënt door taal- of cultuurverschil niet loopt zoals ik van tevoren in gedachten had.
- Ik let erop dat mijn adviezen worden opgevolgd zoals ik ze geef.
De Onafhankelijke ik. Staat sterk, wil het zelf doen, laat geen zwakte zien.
- Ik geef niet snel aan dat ik iets niet weet over iemands achtergrond of zorgbehoefte – ook als dat wel zo is.
- Ik probeer vooral ‘professioneel’ te blijven in lastige situaties, liever dan mijn kwetsbaarheid te delen.
- Ik vind dat je als zorgverlener zorg moet kunnen bieden aan elke cliënt, ongeacht iemands achtergrond.
Tel je scores bij elkaar op. Er is geen goed of fout. De hoogste scores laten zien welke kanten van jezelf op dit moment meer op de voorgrond staan. De laagste scores laten zien welke kanten juist minder zichtbaar zijn. Herken je dit in je werk als het gaat over inclusieve zorg? En wat zou er veranderen als je een minder dominante kant van je zelf vaker de ruimte geeft?
Deze oefening is gebaseerd op de methode voice dialogue. Meer informatie vind je op www.voicedialogueinternational.com
Navigeren tussen waarden
Als zorgverlener werk je met mensen met uiteenlopende achtergronden, overtuigingen en verwachtingen – zowel cliënten als collega’s. Dat gaat niet altijd vanzelf. Soms botsen waarden, normen of professionele overtuigingen. De oefening ‘Jouw culturele kompas’ helpt je om stil te staan bij zulke situaties en je handelingsruimte te onderzoeken.
Kies een van de onderstaande situaties die je herkent of die je uitdaagt. Of gebruik een situatie uit je werk waarin normen of verwachtingen schuurden. Ga daarna aan de slag met de oefening in de kadertekst ‘Jouw culturele kompas’.
Situatie 1: ‘Zorg is zorg, toch?’
Een collega geeft aan dat haar Turkse achtergrond soms van waarde is in het contact met cliënten: ‘Soms begrijpen ze me beter omdat ik hun referentiekader herken.’ Een andere collega zegt: ‘Maar we moeten toch juist allemaal gelijk behandeld worden? Als jij wel iets mag zeggen omdat jij “een Turkse achtergrond hebt”, voelt dat alsof wij niet dezelfde zorg kunnen leveren.’
Situatie 2: ‘Mag ik zorg weigeren?’
Tijdens een overdracht vertelt een collega: ‘Ik ben vandaag bij een jong stel geweest dat hun baby veganistisch opvoedt. Ze weigeren vaccinaties en geven geen vitamine K. Ik vind het echt onverantwoord. Ik wil eigenlijk niet meewerken aan deze zorg.’ Een andere collega reageert: ‘Maar het blijft hún keuze. Jij bent er toch om goede zorg te bieden binnen hun grenzen?’
Situatie 3: ‘Het kost toch gewoon extra tijd?’
In een overdracht zegt een collega: ‘Ik had een gesprek van drie kwartier nodig om überhaupt contact te krijgen met deze cliënt. Als dit inclusieve zorg is, dan gaat het niet werken in onze planning.’ Een ander reageert: ‘Het gaat niet om tijd, maar om hoe je kijkt. Misschien had je met een andere aanpak dat contact kunnen leggen in tien minuten.’
Jouw culturele kompas
Stap 1. Wat is jouw eerste reactie?
- Hoe zou jij reageren in deze situatie?
- In welke reactie kun jij je het meeste vinden?
Stap 2. Welke overtuiging ligt hieronder?
- Welke overtuiging stuurt jouw reactie?
- Denk aan onderwerpen als: gelijkheid, verantwoordelijkheid, loyaliteit en autonomie.
- Hoe heb je deze overtuiging ontwikkeld (opvoeding, opleiding, vrienden, maatschappelijke verwachtingen en werk)?
Stap 3. Welke overtuiging denk je in de reactie van de ander te zien?
- Waarom denk je dat de ander zo reageert in deze situatie?
- Wat is denk je voor de ander een belangrijke onderliggende overtuiging?
- Hoe zou je dit achterhalen in deze situatie?
Stap 4. Hoe ga je om met verschillende overtuigingen?
- Hoe kun jij trouw blijven aan je overtuigingen én ruimte bieden aan die van de ander?
Stap 5. Wat neem je hiervan mee?
- Wat heb je over jezelf ontdekt?
Tip: bespreek je antwoorden met een collega of in intervisie. Het samen verkennen van waarden geeft ruimte voor verandering.
