Maar wat naar de achtergrond lijkt te schuiven, is dat dit evenzeer geldt voor de persoon die zorg nodig heeft, zeker als dat voor langere tijd het geval is. Want hoe ‘leuk’ is het om aldoor onbekende mensen aan je bed of in je huis te krijgen, mensen aan wie je je in al je kwetsbaarheid moet blootgeven, vaak in de meest letterlijk zin van het woord. Dat dit geen loze vraag is, blijkt ook uit de wetenschappelijke literatuur. Naarmate de versnippering in de zorg toeneemt, groeit de hoeveelheid onderzoek naar de relatie tussen patiënt en zorgverlener.

Patiënten voelen zich in hun relatie met verpleegkundigen en verzorgenden graag als mens erkend, in plaats van gereduceerd tot object of ziekte. Dit komt het best tot zijn recht als verpleegkundigen en verzorgenden zelf ook iets laten zien van hun mens-zijn. Verpleegkundigen en verzorgenden ervaren echter een spanningsveld, toont recent onderzoek van Heleen van Erp, een van mijn promovendi, aan.

‘Als ik jou als mens behandel, word ook ik meer mens’

Enerzijds wordt nabijheid in het contact met patiënten beschouwd als goed zorgverlenerschap. Anderzijds is er de behoefte zich wat terughoudend op te stellen, vaak geduid als professionele distantie. Verrassend is echter wat er gebeurt als verpleegkundigen die nabijheid wel aangaan. Patiënten ervaren in zo’n contact niet alleen erkenning voor hun mens-zijn, zij voelen zich ook minder kwetsbaar. Een prachtige paradox: door als verpleegkundige zelf in je professionele houding een beetje meer de mens in al zijn kwetsbaarheid te laten doorklinken, voelt de patiënt zich minder kwetsbaar omdat ook hij voluit de mens mag zijn die hij is.

Het doet me denken aan het Afrikaanse begrip ‘Ubuntu’: ik ben, omdat wij zijn. De wijsheid die in dit begrip besloten ligt is dat het wezen van de mens zijn verbondenheid is, met zijn naasten, met zijn omgeving, met alles wat betekenis heeft en betekenis geeft aan het leven. Als ik jou als mens behandel, word ook ik meer mens.