Praktijkprobleem

Op de afdeling Orthopedie worden voornamelijk oudere patiënten opgenomen, regelmatig met dementie. Daarnaast is er een geriatrische trauma unit (GTU) voor patiënten met een heupfractuur in combinatie met een delier en/of dementie. Bij deze patiëntengroep is de zorgzwaarte verhoogd en komt onrust vaak voor. In de literatuur worden niet-farmacologische interventies aanbevolen om onrust bij mensen met dementie te verminderen. Muziek kan bijdragen door herkenning op te roepen, prikkels te reguleren en ontspanning te bevorderen. Gekozen is om de inzet van muziek om onrust bij deze patiënten te onderzoeken.

Methode

Een implementatieonderzoek is uitgevoerd met verpleegkundigen, helpenden en patiënten. Zorgpersoneel vulden vragenlijsten in op drie momenten: bij de start, tussentijds en aan het eind. Hiermee werd het verloop van de interventie gevolgd en konden verbeterpunten worden vastgesteld. De vragenlijst was gebaseerd op een topiclijst met onderwerpen en benodigdheden vanuit het team, verbeterpunten, zorgzwaarte, muziektherapie en verwachtingen voor de toekomst. De vragenlijsten werden digitaal en fysiek verspreid en anoniem ingeleverd. De analyse vond wekelijks plaats; resultaten zijn weergegeven in staafdiagrammen. In totaal namen zes verpleegkundigen en twee helpenden deel, geselecteerd op basis van interesse of betrokkenheid bij de patiëntengroep. De interventie werd toegepast bij tien patiënten met dementie. Vanwege cognitieve beperkingen zijn de resultaten gebaseerd op observaties.

Resultaten

De inzet van muziek liet bij het merendeel van de patiënten een positief effect zien. Zorgverleners rapporteerden minder onrust en probleemgedrag, en zagen dat patiënten meer ontspannen of vrolijker waren. Tijdens zorgmomenten, zoals wassen en mobiliseren, werd minder weerstand ervaren en verliepen handelingen soepeler. Muziek droeg bij aan een prettiger contact tussen zorgverlener en patiënt en hielp het bij afleiding en structuur. Bij één patiënt werd geen positief effect waargenomen. Dit werd verklaard door beperkte interesse in muziek en gehoorproblemen, waardoor een prikkelarme benadering beter aansloot. Hoewel niet met zekerheid kan worden vastgesteld dat de effecten uitsluitend door muziek kwamen, wijzen observaties en vragenlijstgegevens in dezelfde richting. Door deze databronnen te vergelijken is geprobeerd bias te beperken, bijvoorbeeld het signaleren van sociaal wenselijke antwoorden. Dit kan niet volledig worden uitgesloten. Het team heeft behoefte aan duidelijke richtlijnen, voldoende materialen, tijd binnen het werkproces en herhaalde scholing.

Toepassing in de praktijk

De resultaten tonen dat muziek een laagdrempelige interventie is voor patiënten met dementie, mits deze structureel wordt ingebed. Een eerste stap is het inventariseren van de muzieksmaak tijdens het opnamegesprek, bij voorkeur met familie. Deze informatie kan worden vastgelegd in het patiëntendossier en zichtbaar gemaakt op het informatiebord in de kamer, zodat alle disciplines hiervan gebruik kunnen maken. Voor duurzame implementatie zijn duidelijke richtlijnen of protocollen nodig. Hierin kan worden vastgelegd wanneer en hoe muziek wordt ingezet, bijvoorbeeld tijdens ADL-momenten of bij onrust. Daarnaast zijn tijd, ruimte, passende materialen en scholing belangrijk om muziek doelgericht toe te passen en af te stemmen op individuele behoeften. Dit maakt de interventie praktisch uitvoerbaar binnen de dagelijkse orthopedische verpleegkundige zorg en teamafspraken. De interventie sluit aan bij persoonsgerichte zorg en kan bijdragen aan minder onrust, betere samenwerking en een rustiger zorgklimaat op de afdeling.